به مناسبت روز سعدی: نگاهی به کتاب سعدی و شاعران روس
کتاب سعدی و شاعران روس، مجموعه‌اشعاری است که شاعران روسیه در ستایش سعدی شیرازی و آثارش سروده‌اند. این کتاب، دربردارندة اشعاری از بیست‌و‌شش شاعر روس است که ترجمة آنها همراه با تحلیل و نیز متن روسی اشعار آمده است.
 به مناسبت روز سعدی:
نگاهی به کتاب  سعدی و شاعران روس
 
سعدی و شاعران روس، تألیف مرضیه یحیی­ پور و جان­ اله کریمی مطهر، انتشارات دانشگاه تهران چاپ نخست 1396 (2017)، چاپ دوم 1398 (2019)، تهران، ایران.
 
سعدي رحمه الله عليه- معروف به خداوندگار ادبيات سهل ممتنع در ادبيات كهن ايران‌زمين، در ميان اديبان و انديشمندان روس به شاعر اخلاق و خِرد معروف است. نيكالاي تيخِنف (شاعري از سرزمين روس)، او را بي‌نظير دانسته و وي را «الماس گردنبند الهي» ناميده بود، و زماني ايوان بونين (شاعري از سدة بيستم) در وصفش چنين گفته است: «تذكرات سعدي، رحمه الله عليه، شيرين‌زبان‌ترين نويسنده از گذشتگان و بهترين از آيندگان، در سفر همراه من است».
در بررسي‌هاي انجام‌گرفته در اشعار بيست‌و‌شش شاعر روس تا سال 1990 ميلادي، مشاهده مي‌شود كه خنياگران خوش‌ذوق و پرآوازة سده‌هاي نوزدهم و بيستم (سده‌هاي زرّين و سيمين) ادبيات روسي مانند پوشكين، فت، يسنين، بونين، گوميليوف، دميتري آزنابي‌شين، ايگور سوريانين،...، توجه خاصي به انديشه‌هاي شيخ شيراز داشته‌اند. از شاعران روس، يكي لب به ستايش سعدي گشود، ديگري شعرش را وصف كرد، آن دگر براي بيان انديشه‌هاي خود دست ياري به‌سوي اشعارش دراز كرد، و ديگري به‌تأسي از او شعر نويي سرود. برخي ديگر مانند ايگور سوريانين، علاوه بر گوش‌جان‌سپردن به پندهاي او، به سبك غزلش نيز توجه نشان دادند. شاعران بزرگي هم مانند درژاوين، فت، لف گوميليوف و غيره اشعارش را ترجمه كردند.
بسياري از شاعران و نويسندگان، با استفاده از اشعار سعدي، ديدگاه‌هاي خود را دربارة مسائل گوناگون اجتماعي و سياسي دوران خود بيان مي‌كردند. شاعراني او را پير راهبر خود مي‌شمردند و شاعري، اهل شيراز را نكوهش مي‌كند از اينكه اشعار سعدي پير كهنسال شيراز را ديگر در محافل خود نمي‌خوانند و ثروتمندان شيراز براي خودنمايي به‌جاي خواندن اشعار سعدي، گيتار مي‌نوازند.
سعدي، شاعر همبستگي و اتحاد ميان ملل جهان است. نازاريانتسا در مقدمة ترجمة گلستان سعدي از فارسي به روسي مي‌نويسد:
«هيچ شاعر معلم اخلاق ايراني نتوانست به‌قدر سعدي ديدگاه‌هاي مشترك معنوي و اخلاقي ميان غرب و شرق را بيان كند. ملت‌ها در دين الهي غريبند، اما در نور الهي با يكديگر بيگانه نيستند. نور الهي، حتي يك ملت و كشور را مستثنا نمي‌كند. او نويسنده‌اي است كه مي‌تواند از هرگونه محدوديت‌هاي ملي- ميهني عروج كند، از ايدة بزرگ انساني تبعيت كند و همة آحاد بشر را تنها با حس مقدس محبت در آغوش بگيرد.»
سدة هفدهم ميلادي، شروع آشنايي روسيه با سعدي و تفكرات اوست. آنگاه در سده‌هاي آتي، «تسبيح زرّين حكمت» سعدي، نقل محافل ادبي و كتابخواني شد؛ و ابياتي از اشعارش اپيگراف (سرلوحه، تضمين) يا ايدة اصلي بهترين آثار روسي قرار گرفت، كه از جملة آنها عبارتند از: «منظومة بدون قهرمان» آنّا آخماتِوا، منظومة «فوارة باغچه‌سرا» و بخش پاياني رمان منظوم «يوگِني آنگين» آلكساندر پوشكين كه به كلام سعدي ختم مي‌شود.
يوساف براگينسكي - منتقد ادبي، و شرق‌شناس ايران‌شناس روسي (1989 - 1905) -كتابي با عنوان «دوازده مينياتور» دارد كه در آن دربارة 12 شاعر و نويسندة سرزمين كهن ايران و ويژگي‌هاي آثار آنها نوشته است.
دوازده مينياتور براگينسكي عبارتند از: رودكي، فردوسي، ابن‌سينا، ناصرخسرو، فخرالدين اسعد گرگاني، خيام، نظامي، رومي، سعدي، حافظ، كمال‌الدين خجندي و جامي.
نام سعدي شيرازي در ميان اين 12 تن منور است. براگينسكي دربارة اشعار سعدي مي‌نويسد:
«نظم او دربرگيرندة مسائل فلسفي و اخلاقي است. در مركز توجه سعدي، ‌شخصيت انسان كامل و نيك‌نفس قرار دارد... او هميشه در آثار خود توصيف سيماي آرماني (يعني توصيف سيماي انسانِ زيباسرشت) را مد نظر قرار مي‌دهد.»
براگينسكي، سعدي را شاعري مي‌داند كه آزمندانه درپي «حقيقت» مي‌گشت، و مروج عقايد خيرخواهانه و شجاعانه و بشردوستانه، احترام به كار، نفرت از مستبدان، و خضوع در برابر عقل و علم، و نيز مروج شجاعت و سخن آزاديخواهانه بود. براگينسكي، بعد از اين توضيحات مختصر خود، ترجمة اشعار سعدي را از چهار مترجم آورده است كه عبارتند از: كانستانتين ليپسكرِف، و. درژاوين، آ. استارِستين، و اي. سيل‌وينسكي؛ و اين كثرت، علاقه‌مندي مترجمان، شاعران و شرق‌شناسان به سعدي را نشان مي‌دهد. نكتة مسلم اين است كه مشرق‌زمين و آثار سعدي در نزد شاعران روس، همان اخلاق و حكمت است؛ و نام شيخ شيراز همچنان در ادبيات روسيه مي‌درخشد.


 
 
كتاب سعدی و شاعران روس، مجموعه‌اشعاري است كه شاعران روسيه در ستايش سعدي شيرازي و آثارش سروده‌اند. این کتاب، دربردارندة اشعاري از بيست‌و‌شش شاعر روس است كه ترجمة آنها همراه با تحليل و نيز متن روسي اشعار با ضربه (براي خوانندگاني كه به زبان روسي آشنا هستند) آمده است (اسامی در جدول زیر آمده است).
سروده‌ها و نوشته‌ها از شاعران سده‌هاي نوزدهم و بيستم روسيه است كه اشعار خود را دربارة سعدي و آثارش پيش از سال 1990 ميلادي سروده‌اند. اشعار بر اساس دو دوره از تاريخ روسيه، تزاري و سوسياليستي، كه از نظر ساختار اجتماعي و اعتقادي بسيار با هم تفاوت دارند، انتخاب شده‌اند. سبب انتخاب اين دو دوره اين بود كه نشان داده شود از جايگاه والاي كلام مصلح‌الدين سعدي شيرازي در روسيه در هيچ زمان و شرايطي كاسته نشده و او و كلام او هيچ‌گاه مورد بي‌مهري اديبان و خوانندگان روسي قرار نگرفته است.
مخاطبان كتاب سعدی و شاعران روس، دانشجويان زبان و ادبيات فارسي، روسي، ادبيات تطبيقي، ايران‌شناسي و همچنين كلية دانش‌پژوهان و سعدي‌پژوهان ايراني و خارجي است.
مؤلفان کتاب سعدی و شاعران روس پيش از اين نیز علاوه بر تدريس اين مباحث در دانشگاه تهران (از سال 1376) و سخنراني‌ها و چاپ مقالات متعدد (از سال 1371)، هفت كتاب نيز با مضمون تأثير مشرق‌زمين از جمله ايران و شاعران ايراني (به‌ويژه سعدي و حافظ) بر ادبيات روسي به رشتۀ تحریر درآوردند و در حال تكميل اين مجموعه هستند.


اسامي شاعران به‌ترتيب الفباي فارسي
رديف اسم شاعر به فارسي اسم شاعر به روسي
1 آبادوفسكي پلاتون گريگوريويچ Ободовский Платон Григорьевич
2 آخماتِوا آنّا آندره‌يونا Ахматова А́нна Андреевна
3 آزنابي‌شين دميتري پتروويچ Ознобишин Дмитрий Петрович
4 باراتينسكي يوگِني آبراموويچ Баратынский Евгений Абрамович
5 بونين ايوان آلكسئي‌يويچ Бунин Иван Алексеевич
6 پوشكين آلكساندر سرگئي‌يويچ Пушкин Александр Сергеевич
7 تريفاليوف لي‌آنيد نيكالايويچ Трефолёв Леонид Николаевич
8 تيخِنف نيكالاي سيميونويچ Тихонов Николай Семёнович
9 چاچيكِف آلكساندر ميخائيلوويچ Чачиков Александр Михайлович
10 خامياكوف آلكسئي استيپانوويچ Хомяков Алексей Степанович
11 دِلويگ آنتون آنتونويچ Дельвиг Антон Антонович
12 سانّيكِف گريگوري الكساندرويچ Санников Григорий Александрович
13 سوركوف آلكسئي الكساندرويچ Сурков Алексей Александрович
14 سوريانين ايگور واسيلي‌يويچ Северянин Игорь Васильевич
15 سيل‌وينسكي ايليا لِوُويچ Сельвинский Илья Львович
16 شيشكوف الكساندر آردالئونوويچ Шишков Александр Ардалионович
17 فت آفاناسي آفاناسيويچ Фет Афанасий Афанасьевич
18 كِدرين دميتري باريسوويچ Кедрин Дмитрий Борисович
19 گريبايدِف آلكساندر سرگئي‌يويچ Грибоедов Александр Сергеевич
20 گوميليوف نيكالاي استيپانويچ Гумилёв Николай Степанович
21 لرمانتف ميخائيل يوري‌يويچ Лермонтов Михаил Юрьевич
22 ليپسكرِف كانستانتين آبرامويچ Липскеров Константин Абрамович
23 ليپكين سيميون ايزرائيلويچ Липкин Семён Израилевич
24 ميخائيلِف ميخائيل لاري‌اونوويچ Михайлов Михаил Ларионович
25 ياكوبوويچ لوكيان آندره‌يويچ Якубович Лукьян Андреевич
26 يسنين سرگئي الكساندرويچ Есенин Сергей Александрови
 

1399/2/10


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 155
5.8/10 (تعداد آرا 8 نفر )