نشست بازتاب قرآن، فرهنگ و معارف اسلامی در آثار نویسندگان روسی
نشستی با عنوان «بازتاب قرآن، فرهنگ و معارف اسلامی در آثار نویسندگان روسی» با سخنرانی دکتر جان اله کریمی‌مطهر برگزار شد.

پژوهشكده مطالعات قرآني
با همكاري انجمن ايراني مطالعات قرآني و فرهنگ اسلامي برگزار كرد:


 نشستي با عنوان
«بازتاب قرآن، فرهنگ و معارف اسلامي در آثار نويسندگان روسي»

 سخنران: دكتر جان اله كريمي‌مطهر
دبیر شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی

 
در ادبیات روسیه شاعران و نويسندگان بی شماری هستند که با الهام از مفاهیم و داستان های قرآنی و تحت تأثير حکمت و فرهنگ مشرق­زمین آثار جاودانی را خلق کردند. فیلسوفان، شاعران و نویسندگانی مانند ولادیمیر سالاویف، الکساندر پوشکین، ایوان بونین و لف تالستوی در آثارشان از حکمت مشرق­زمین، مفاهیم و داستان­های قرآنی و مقدسات اسلامی سخن به میان آوردند. با بررسی و تحلیل آثار این دسته از نویسندگان روسی به این نتیجه می­رسیم که آنها را برای بیان دیدگاه­های خود در باره مسائل مختلف اجتماعی از حکمت و معارف اسلامی و قرآنی بهره گرفته­اند؛ ولی تحلیل و ترجمه آثار شرقی نویسندگان روسی در ايران از جايگاه شايسته‌اي برخوردار نیست. امیدوارم که نشست امروز، بخشی از خلأ موجود در این حوزه را برطرف کند و گامي كوچك در جهت معرفي و بررسي ايندسته از آثار نویسندگان توانمند روسي باشد.
علاقه و تمايل فراوان به آشنايي و درك فرهنگ و اعتقادات ديگر ملل را مي توان در ادبيات دوران مختلف روسيه به وضوح مشاهده كرد. در آثار اصيل ادبي روسيه ردپا و حتي تأثير فرهنگ و ادبيات ملل مختلف غرب و شرق ديده مي­شود.
نويسندگان و شاعران روسيه در طول قرن هاي گذشته تأثير فراوني از زندگي، آداب و فرهنگ همسايگان مسلمان خود گرفته اند. البته، شايان ذكر است هيچ وقت دنياي اسلام و زندگي مسلمانان براي روس ها مجهول نبود، در روسيه حدود دويست قوم زندگي مي كنند، بسياري از اين اقوام مانند تاتارها، چچن ها، باشيقرها، داغستانی ها، چوواش ها مسلمان هستند. از گذشته بسيار دور نويسندگان و هنرمندان روسيه از طريق اين اقوام با دنياي اسلام و زندگي مسلمانان آشنا بودند.
در طول قرن 18 چند نسخه از قرآن مجيد در روسیه به چاپ رسيد. اولين ترجمه آن در دوره پتر اول (کبير) در سال 1716 و دومين ترجمه هم در سال 1790 به چاپ رسيد؛ هر دو ترجمه از زبان فرانسه انجام گرفته است. در سال 1787 به دستور کاترين دوم متن اصلی قرآن کريم به زبان عربی به چاپ رسيد. اين نسخه زيبا برای پيشکش به خارجی ها و مهمانان ويژه آماده شده بود و شش بار هم تکرار شد. بعدها مفاهيم و داستان های قرآنی، حکمت و فرهنگ مشرق زمين بن­مايه های بسياری از آثار نويسندگان و شاعران روسی شد. نويسندگان روسی با بهره گيری از مفاهيم و داستان های قرآنی و تحت تأثير حکمت و فرهنگ مشرق زمين آثار جاودانی را خلق کردند. نويسندگان و شاعران روسيه در طول سده هاي گذشته تأثير فراواني از قرآن، زندگي، آداب و فرهنگ همسايگان مسلمان خود گرفته اند.
الکساندر پوشكين یکی از شاعران برجسته روسیه است که با بهره گیری از داستان های قرآن، آثار جاودانی خلق کرد. در اینجا به عنوان نمونه به قطعه چهارم از مجموعه اشعار "تأسی از قرآن" پوشکین اشاره می­کنیم که يادآور داستان حضرت ابراهيم(ع) و نمرود از سورة بقره است:
 
تـأسي از قـرآن  (قطعه چهارم)
اميري، شهي، در زمان‌هاي دور
و فرمانروا, بي‌خرد، پرغرور
به فكر نزاع و جدل با تو بود
به فكر ريا و دغل با تو بود
ولي با سخن‌هايت آرام شد
به نيروي تو اهلي و رام شد
تو گفتي: به هستي نفس داده‌ام
و جان گيرم از هرچه خود زاده‌ام
همه چيز دست من است و منم
كه بر كالبد روح و جان مي‌دمم
بگفتا كه من هم توانم چنان
ببخشايم و بازگيرمش جان
منم با تو دادار در يك تراز
گنه لب فرو بست از بيم باز
به او گفت با خشم پس اين سخن
خداوند گيتي: كه همواره من،
خود از شرق برآورم آفتاب
تو گر مي‌تواني ز مغرب بتاب!
 
از موضوعات مهم اشعار ايوان بونين، مي‌توان به سوژه‌ها و عناوين الهام گرفته از كتاب‌هاي آسماني (تورات، انجيل و قرآن) اشاره كرد كه عناوين بعضي از آنها عبارتند از: رستاخيز، ابراهيم، كوثر، حجرالاسود كعبه، امت پيامبر، شب قدر، اسرار الهي ("الف، لام، ميم")، هجرت محمد(ص) ، نماز، زينب، محمد و صفيه، زائر، پند سعدی،  و... .
در اینجا به دو نمونه از اشعارش اشاره می­کنیم که نشان می­دهد بونین با تاریخ اسلام و ادبیات فارسی بخوبی آشنا بوده است:
زينب
زينب، ای نور ديده! تو به سان سبوی عربی:
هرچه هوا در خيمه های صحرا خفه تر،
هرچه گردبادِ سوزان پرتلاش تر،
آب به همان ميزان در سبو خنک تر.
 
زينب، ای نور ديده! تو مظهر جديت و غروری!
هرچه عشقت شيداتر، سر سختی ات هم فزون تر.
اما شيرين است، اُ، شيرين است آب خنک،
و برای رهگذر صحرا – گران بهاتر از زندگيست.
 
پند سعدي
بخشنده باش چو نخل، گر نتواني
چو سرو باش، افراشته، ساده و نجيب
 
ایوان بونین شعر پند سعدي را بر اساس این حکایت سعدی سرود:
گرت زدست برآيد چو نخل باش كريم
وگر زدست نيايد چو سرو باش آزاد
 
         اينقدر آشنايي روس‌ها با ادبيات ايران زياد بود كه حتي در صحبت‌ها و مكاتبات خود براي متقاعد كردن طرف مقابل از اشعار شعرای ايراني استفاده مي‌کردند؛ لف تالستوي يک نويسنده مذهبي و اخلاق‌گرا قرن نوزده روسیه است و يکي از معاصرين وی شاعری بنام فت است. فت که مترجم شعر حافظ بوده و برعکس لف تالستوي در مسايل اخلاقي شاعري سخت گير نبود و مي توان گفت كه نقطه‌ي مقابل لف تالستوي بوده است. آنها در رابطه با مسائل مختلف اجتماعي با هم بحث مي‌کردند و فت معمولا در بحث هاي خود با لف تالستوي با شعرهاي حافظ به او پاسخ مي‌داد. اين مسئله حتي در رمان "آنا کارنينا" لف تالستوي انعكاس يافته است؛ يکي از قهرمانان رمان به نام لوين آن موقعي که آبلونسکي ديگر قهرمان اين اثر بر سر يک مسئله‌اخلاقي با او بحث مي‌کند، پاسخ او را با اين شعر از حافظ مي‌دهد: «برو اي زاهد بر دردکشان خرده مگير».
در ضمن در مجموعه آثار لف تالستوی بخشی است تحت عنوان «کلمات قصار حضرت محمد که در قرآن نیست». در واقع تعدادی از احادیت حضرت رسول را جمع آوری، ترجمه و چاپ کرد.
 
بدين ترتيب مي توان گفت كه دين اسلام، فرهنگ و آداب و رسوم مسلمان در كنار مسيحيت، بخشي از فرهنگ روسيه را تشكيل مي­دهد. ارتباطات روس ها با مردم کشورهای مشرق زمين موجب افزايش تمايل جوامع روسی به آثار شرقی شد. فرهنگ و ادبیات فارسی به دلیل غنای خود، از دیر باز بر ادبیات و فرهنگ کشورهای دور و نزدیک تأثیر عمیق داشته و در پرورش افکار بسیاری از بزرگترین نویسندگان روسیه تأثیرگذار بوده است.
ارتباطات روس­ها با مردم کشورهای مشرق­زمین موجب افزایش تمایل جوامع روسی به آثار ادبی شرقی شد. بسیاری از داستان­های دینی و ادبی شرقی-ایرانی بن­مایه­های آثار نویسندگان و شاعران روسی شدند، نويسندگان اواخر قرن نوزدهم و اوائل قرن بيستم روسیه نیز مثل ايوان بونين، سرگئي يسنين، نیکلای گومیلیوف، الکساندر پوشکین و لف تالستوی در آثار خود تحت تأثیر ادبیات ایران و با بهره گیری از حکمت مشرق زمین و ایران دیدگاه­های خود را در رابطه مسائل مختلف اجتماعی بیان کردند.
 
 


 
زمان: چهارشنبه 8 شهريور از ساعت 14 الي 16
محل برگزاري: 
بزرگراه کردستان، خیابان دکتر صادق آیینه‌وند (64 غربی)، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سالن انديشه
1396/6/5


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 110
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )