گزارش نشست نقد کتاب نظریة ژانر(نوع ادبی) رویکرد تحلیلی- تاریخی
نشست تخصصی نقد کتاب «نظریة ژانر(نوع ادبی) رویکرد تحلیلی- تاریخی» و حضور مؤلفان؛ آقای دکتر سید مهدی زرقانی و آقای دکتر محمودرضا قربان صباغ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. ناقدان این اثر، آقای دکتر طاهری و آقای دکتر علیرضا جعفری بودند.
گزارش نشست "نقد کتاب نظرية ژانر(نوع ادبی) رويکرد تحليلی- تاريخی"
 تالیف دکتر سید مهدی زرقانی و محمودرضا قربان صباغ
تاریخ برگزاری: 96/3/96
 
اين نشست تخصصی با موضوع نقد کتاب «نظرية ژانر(نوع ادبی) رويکرد تحليلی- تاريخی»  و حضور مؤلفان؛ آقای دکتر سيد مهدی زرقانی و آقای دکتر محمودرضا قربان صباغ عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در محل سالن اندیشه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. ناقدان اين اثر، آقاي دکتر طاهری(عضو هيئت علمی گروه زبان و ادبيات فارسی دانشگاه شهید بهشتی) و  آقای دکتر عليرضا جعفری(عضو هيئت علمی گروه زبان و ادبيات انگليسی دانشگاه شهید بهشتی) بودند.
 در ابتدای بحث، آقای دکتر زرقانی به رويکرد  تاريخی- تحليلی کتاب اشارة مختصری کردند و بيان کردند مسئله اين بود که اگر قرار باشد يک نفر با رويکرد ژانری به ادبيات نگاه کند تحول ژانرها و خاستگاه ژانرها را چطور بايد بررسی کند؟

پس از اين مقدمة کوتاه، آقای دکتر طاهری ضمن تأکيد بر اهميت تفکر انتقادی و به اميد  راهگشا بودن نقد برای مطالب بهتر و ايجاد رويکردهای جديد، موارد زير را مطرح کردند:
-    اولين کاستی اثر اين است که قسمت اول کتاب (سير تحول ژانر از دورة افلاطون تا کنون) به قدری وسيع است که هر کدام از فصول قابليت يک کتاب دارد و مطالب به قدری زياد است که در خاطر خواننده نمی ماند و از طرفی چون شکل فرهنگنامه ندارد برای پژوهشگران قابل رجوع هم نيست. در حقيقت  اين نوع نگاه قياسی و کل نگرانه آزار دهنده است؛ به اين معنی که وقتی اين کتاب از افلاطون تا کنون را مورد بررسی قرار داده گپ هايي وجود دارد که پر نمی شود . در اين قسمت ها مؤلف در قسمت فيلسوفان مسلمان تسلط داشته و فصول ده تا پانزده در رابطه با عنوان اصلی کتاب ثمر بخش است  اما مشخص است که بقية موارد شتابناک افزوده شده است.
-    نقد ديگر آقای دکتر طاهری به نقل قول های مکرر از منابع است؛ که اين نقل قول های مکرر از منابع ديگر از نقاط ضعف کتاب است حتی در جمع بندی هم به نقل قول ها ارجاع داده شده است.
-    اشکال ديگر در غفلت از منابعی است که می شد نظرية ژانر را از آن بيرون کشيد؛ زيرا نظرية ژانر از بطن متون ادبی بايد مطرح شود مثلاً گويي به آثار ديلتای، هگل و شوپنهاور رجوع نشده  و از توجه به متون ادبی غفلت شده و گويي آثار شکسپير ديده نشده است.
-    اشکال ديگر اينکه چون نگرش، تاريخی بوده برخی جاها مباحث مربوط به ژانر و زيباشناسی خلط شده؛ برای مثال مکتب های ادبی ارتباطی به مطالعات ژانری ندارد.
 
 
آقای دکتر طاهری  در ادامة سخنان خود پيشنهادهايي نيز مطرح کردند:
-    ايشان بيان کردند از فصل ده به بعد که به تعريف ژانر، خاستگاه ژانر و...با محوري 1200 سال ادبيات فارسی پرداخته شده  و شامل داده های علمی زيبا و ثمر بخش است که  قابليت اين را دارد  در250 صفحه به شکل کتاب، جداگانه چاپ شود.
-    آقای دکتر طاهری همچنين بيان کردند 290 صفحة اول کتاب سير تاريخی دارد که  اگر در چاپ های بعد بتوان يک نوع فرهنگ تحولات ژانری بر اساس تراژدی، رمان، داستان کوتاه و ... از آن استخراج کرد خوب است؛ مثلاً در تراژدی بدانيم از زمان افلاطون تا ناتوراليست ها چه انديشه هايي بيان شده است.
پس از سخنان آقای دکتر طاهری، آقای دکتر جعفری - عضو هيئت علمی گروه زبان و ادبيات انگليسی دانشگاه شهيد بهشتی-  کتاب را از منظری ديگر مورد نقد و بررسی قرار دادند. ايشان ابتدا  از آقای دکتر زرقانی و آقای دکتر قربان صباغ برای طرح مسئلة جديد و ضروری در ادبيات فارسی تشکر کردند و اين گونه بيان کردند که کتاب، حاوی وجوه بسيار مثبتی است که جالی خالی آن حس می شد. ايشان اين گونه کتاب ها را«دايره المعارف کوچک» ناميدند که به مداخلی پرداخته و بسيار خوب است اما کاستی هايي نيز دارد که به آن اشاره کردند:
-    جای خالی طرح مباحث انتزاعی و بحث های بنيادين فلسفی در اين کتاب خالی است؛ مثلا راجع به چيستی ژانر، تبار شناسی کلمه و ... که در اين کتاب اصلاً پرداخته نشده و اگر هم بررسی شده بسيار سطحی است و عمق ندارد.
-    دومين ايراد اثر اين است که به مفاهيم و مسائل جدی مربوط به اقتصاد و سياست در حيطة ادبيات پرداخته نشده يعنی گفتمان‌هايي که در دهه های اخير است. ؛ مسئلة فرم، تبارشناسی ژانر، فلسفة ژانر و ... که بهتر بود بر گوشه ای از تاريخ ژانر تمرکز می شد همچنين پرداختن به مسئلة بوطيقا، مسئلة مشروعيت نيز می توانست مطرح شود که ژانرها مشروعيت را از کجا می گيرند، چطور دوام پيدا می کند و...همچنين اگر اپيستم های هر دوره  نيز از ديدگاه فلسفی  مورد توجه قرار می گرفتند، بهتر می شد به مسئلة ژانر پرداخت.
-       مورد ديگر کتابشناسی اثر است که ضعيف است زيرا منابع زياد است و به جای استفادة بيشتر از منابع دست اول، از منابع ثانوی استفاده شده است.
-    نکتة ديگر اينکه اشارات زيادی به ژانرهای موجود نمی شود؛ مثلاً اشارة عميقی به ژانرfiction يا رمان يا انواع جديدی مثل hint fiction يا sudden fiction نشده است و جا دارد به شعر مدرن و ظهور پاوند و اين حادثة مهم قرن بيستم که بسياری از مفاهيم را تحت الشعاع قرار داده عميق تر پرداخته شود.
-        به وعدة ابتدای کتاب که بخشی از قرن بيستم را هم خطاب قرار خواهيد داد عمل نشده است.
در ادامة سخنان اين دو داور محترم، مجالی نيز فراهم شد تا مؤلفان کتاب به موارد مطرح شده پاسخ دهند.
 
 
پاسخ آقای دکتر قربان صباغ به موارد مطرح شده:
-    آقای دکتر قربان صباغ در سخنان خود گفتند اگر بخواهيم بگوييم اين کتاب چه چيزی نيست، خيلی چيزها نيست فلسفی نيست، زبان شناسی نيست و ...  و گنجاندن تمام و اصلی ترين رئوس به اسم ژانر در  اين اثر که از افلاطون تا قرن بيستم را در برگرفته، غير ممکن است.
-    ايشان در ادامه بيان کردند کتاب، ادعای فلسفی ندارد بلکه رويکرد تحليلی- تاريخی دارد. آقای قربان صباغ اشکال تکرار منابع را پذيرفتند و گفتند جا دارد  از مقدار ارجاعات کاسته شود اما اين تکرار ارجاعات را ناشی از کمبود منابع در يک دورة خاص دانستند.
-     در خصوص اين کاستی که گفته شد نظريه بايد از  بطن متون استخراج شود گفتند هدف، بيرون کشيدن از بطن متون نبوده بلکه هدف اين بوده که ببينيم چه کسی يا کسانی در حوزة ژانر اظهار نظر کردند.
-    دربارة اشکال تبار شناسی ژانر،  گفتند پرداختن به اين موضوع جذاب است اما بحث تاريخی اش اين مجال را فراهم نمی کند بلکه اين ها بحث هايي است که می توان در کتاب هايي ديگر و با اهداف متفاوت جستجو کرد.
 
پاسخ آقای دکتر زرقانی:
آقای دکتر زرقانی ضمن تشکر از نگاه نقادانة منتقدان و اهميت چنين نگاهی که با چشم دقيق تر به رديابی کاستی ها می پردازد و نکاتی را از ديد نويسندگان دور بوده برجسته می کند،  در ادامه گفتند هدف ما در اين کتاب، به مرکز کشاندن بحثی بود که در حاشيه قرار داشت و هدف اين بود که ببينيم چه کسانی دربارة ژانر اظهار نظر کردند، آنها را استخراج کرديم و هدف، سير تکوين نظريه بود که تا قرن بيستم به اين مهم پرداخته شد.  مسئلة اولين کتاب بودن نيز مهم است که می خواهد چشم انداز بدهد؛ اين اثر به خواننده ‌ای که بخواهد با تکوين و تطور نظرية ژانر آشنا شود چشم انداز می دهد.
 ايشان دربارة دليل دربارة نقل قول های مکرر فرمودند در استخراج و تدوين نظرية ژانر چاره ای نبود که به نقل قول از منابع مختلف ارجاع داده شود زيرا اين ها مطالبی کوتاه و پراکنده در کتاب های مختلف بود که گردآوری شده بود و چون پاره هايي در منابع مختلف بودند مفصل بندی آن ها  اهميت داشت.
 آقای دکتر جعفری در انتهای سخنرانی، پيشنهاد دادند عنوان کتاب به «درآمدی بر نظرية ژانر» بدون آنچه بعدش آمده تغيير پيدا کند تا  بیشتر پاسخگوی مضمون کتاب باشد.
در انتهای جلسه آقايان دکتر طاهری و دکتر قربان صباغ ضمن تشکر از ناقدان محترم، وعده دادند در چاپ های بعدی اين اثر و در گام های بعد، در پيراستن کاستی ها بکوشند.

 
1396/3/21


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 82
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )