گزارش نشست وجوه تشابه و افتراق مساله شناسی در ادبیات و جامعه شناسی
نشست «وجوه تشابه و افتراق مسئله شناسی در ادبیات و جامعه شناسی» با حضور جمعی از استادان و دانشجویان دانشگاه‌های مختلف کشور در پژوهشگاه علوم انسانی و با سخنرانی دکتر فاضلی و دکتر فتوحی برگزار شد.
 
گزارش نشست

«وجوه تشابه و افتراق مساله شناسی در ادبیات و جامعه شناسی»

 
 روز پنجشنبه بیستم اردیبهشت ماه سال 97 نشستی با عنوان «وجوه تشابه و افتراق مسئله شناسی در ادبیات و جامعه شناسی» با حضور جمعی از استادان و دانشجویان دانشگاه‌های مختلف کشور در محل پژوهشگاه علوم انسانی و سخنرانی آقایان دکتر فاضلی و دکتر فتوحی برگزار شد. ابتدا خانم دکتر عاملی رضایی، رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی شورای بررسی متون، از دو استاد و حاضران در سالن تشکر کردند و دربارة کتاب«درآمدی بر ادبیات شناسی» توضیح مختصری دادند سپس از آقای دکتر فاضلی خواستند سخنان خود را آغاز کنند.
دکتر نعمت الله فاضلی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سخنان خود را آغاز کردند. ایشان ضمن تبریک به دکتر فتوحی برای سرآغاز بودن اثر، ويژگی‌های کتاب ایشان را برشمردند؛ نخستین ويژگی مهم نگارش نظام مند آن است به این معنا که برای ارزیابی انتقادی رشتة ادبیات فارسی هدفی را دنبال کرده و بین هدف و مسیر طی شده انسجام وجود دارد؛ نکتة دوم اینکه سراسر نوآورانه است؛ سومین نکته دلیری و جسارت ایشان در بیان مطالب و اینکه نویسنده هیچ کجا و به هیچ کس رحم نکرده و تحت تأثیر اسم‌ها و اسطوره‌ها قرار نگرفته و ضمن نام بردن از نسل های پژوهشگران، کاستی‌های آنها را هم بیان کرده است؛ ويژگی مهم دیگر این است که اثر، مبنای معرفت شناختی و روش شناختی دارد. نویسنده چهار رویکرد را در گفتمان‌های ادبیات شناسی به کار برده و روش‌شناسی درستی انتخاب کرده و ضمن اینکه تمایز بین گفتمان ها را بیان کرده، کاستی ها را هم منصفانه گفته است. ایشان ويژگی مثبت کتاب را نقد عریان و مبنا قرار ندادن تعارفات ادبی و نقد مانند محقق علوم اجتماعی عنوان کردند.
آقای دکتر فاضلی در ادامة سخنان خود، به برخی کاستی های اثر اشاره کردند که بهتر است رفع شود، از جمله تصحیح عنوان فرعی کتاب (راهنمای اصول آموزش و پژوهش در ادبیات فارسی)  و بهتر است توضیحی دربارة رویکرد نظری انتخاب شده؛، داده شود. دیگر اینکه در تقسیم بندی‌های ادبیات به چهار حوزه (آفرینش، آموزش، پژوهش و خوانش) و ذیل بحث خوانش به این نکته توجه نشده که ادبیات جزء حوزه هایی است که فعالیت‌هایش گسترده است و مؤسسه‌های خاص خود را دارد و حوزة خوانش به دو بخش تقسیم می شود: بخشی که ادبیات را مطالعه می کنیم و بخشی که مصرف می کنیم .این ها باید تفکیک شود و به این موضوع که حوزة «ترویج ادبیات» سابقه ای دیرینه دارد نیز پرداخته شود؛ نکتة آخر این که نویسنده، ضمن توضیح کلی، بخش عظیمی از رشته های مجاور مانند مطالعات فرهنگی را در حدّ جدول توضیح داده  و به آنها نپرداخته اند.
دکتر فاضلی در بخش دوم سخنان خود به موضوع «مسئله شناسی ادبیات» پرداختند و گفتند یکی از مسائل مهم در ادبیات «پل زدن» است؛ امکان پل زدن میان ادبیات و رشته های دیگر مانند مردم شناسی، جامعه شناسی، زبان شناسی و... البته لازمة آن هم این است که همه آمادگی تغییر داشته باشند و از عهده اش برآیند و آن را بپذیرند؛ برای اینکه جامعه بتواند ادبیات رو به جلو داشته باشد باید آمادگی های لازم به وجود آید تا ادبیات هم رو به جلو حرکت کند؛ مسئله دیگر این است که ادبیات باید در پیوند با زندگی روزمره معنایش را پیدا کند و اگر به آن مرحله نرسد کارکرد نخواهد داشت .
برای مسئله شناسی رشتة ادبیات ارزیابی انتقادی کافی نیست بلکه مهم است مسئله ادبیات به لحاظ مفهومی مطرح شود و ببینیم با زبان مفهومی که تا به حال شکل داده ایم توانسته‌ایم ادبیات را تعریف کنیم یا خیر. همان طور که ادبیات به ما کمک می کند زندگی روزمره را زیست پذیر کنیم(کاری که علوم اجتماعی نمی تواند انجام دهد)، ادبیات پژوهی هم باید بتواند این کار را انجام دهد.
گام دوم برای مسئلة ادبیات شناسی تجزیه و تحلیل روابطش با جامعه است که در کتاب به اجمال بحث شده و آنجا که درون جامعه است بحث نشده و بهتر است آن را از منظر مردم، جامعه ....یا زندگی روزمره مطرح کنیم. محور سوم برای اینکه ادبیات را مسئله شناسی کنیم این است که ادبیات شناسی را از منظر رشته های دیگر ارزیابی کنیم؛ به اعتقاد ایشان اگر ادبیات شناسی جرأت پیدا کند و به زبان شناسی، اقتصاد و.... برود و از آن زاویه خودش را نگاه کند بهتر است و این یعنی دیدن روش ها و نظریه هاشان؛ یعنی پل زدن و تعامل و تا زمانی که خودمان را از چشم دیگری نبینیم مسئله حل نمی شود و معنای علم همین است.


پس از اتمام سخنرانی آقای دکتر فاضلی ، آقای دکتر فتوحی نویسندة کتاب «درآمدی بر ادبیات شناسی» و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد سخنان خود را آغاز کردند. ایشان ضمن تشکر از آقای دکتر فاضلی دربارة روش کار خود توضیح دادند و به برخی اشکال های مطرح شده پاسخ دادند و گفتند عنوان فرعی کتاب در فصل چهارم که مسئلة اصلی پژوهش است توضیح داده شده است. ایشان در ادامه گفتند دربارة برخی اصطلاحات؛ مانند متن(ص117)، رویداد ادبی، ادبیات غنایی، ذوق، شرح، تأویل، تفسیر و...  توضیحاتی داده شده و تبار شناسی شده و کارآمدی و ناکارآمدی آن در فصل چهار به بعد توضیح داده شده است.
آقای دکتر فتوحی یکی از کاستی های کتاب را(نداشتن چارچوب نظری) پذیرفتند و دربارة روش کار خود توضیح دادند و گفتند کتاب از منظر تاریخ فکری نوشته شده است و پرسش این بود که کانون بحث را مثلاً رویداد گذاشتم و بعد گفتم چه چیزهایی رویداد فکری محسوب می شود و .... . بر سر این موضوع که ادبیات سه کار می تواند انجام دهد که از زوال نجات یابد نیز بحث کرده اند(به مرزهای خود برگردد، به رشتة قوی تری نزدیک شود، قلمرو موضوع خود را گسترده کند و از ساحت مثلاً متون کهن به رمان برگردد).
آقای دکتر در ادامه گفتند نکته اصلی در این کتاب این است که متن مرکز تمام بحث هاست؛ سوژة رشتة ادبیات متن است.اصطلاح «کانون شناخت» هم جایی است که آگاهی، معرفت و بحث از آنجا شروع می شود و در بازخورد خودش را تجهیز می کند. ایشان در ادامه از نکته ای که آقای دکتر نیکویی دربارة هشدار در غلتیدن به فرمالیسم به ایشان داده بود صحبت کردند و ضمن تشکر از سخن راهگشای ایشان، گفتند سعی کردند حوزة معنا را هم درنظر بگیرند. سپس دربارة اصول پژوهش(کانون شناخت، هنجار...)، بحث های انتقادی(صص166-168) در کتاب صحبت کردند و عنوان کردند که همة کتاب برای فصل چهارم نوشته شده و به اهمیت این فصل و برخی مطالب آن اشاره کردند و سخن خود را به پایان بردند.
پس از آن، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد. آقای دکتر قبادی رئیس پژوهشگاه از دو استاد دانشمند تشکر کردند و از اینکه پژوهشگاه علوم انسانی و شورای بررسی متون زمینه چاپ این کتاب را فراهم آوردند، ابراز خرسندی کردند. پس از صرف ناهار، مراسم رونمایی از کتاب در نمایشگاه بین المللی و در غرفۀ پژوهشگاه به همراه جمعی از استادان و با حضور دکتر قبادی برگزار گردید.
 
 
 
1397/3/5


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 311
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )