علوم انسانی در ایران با مشکل رو‌به‌رو است


سیداحمد وکیلیان درباره‌ی چالش‌هایی که مطالعه‌ی فرهنگ مردم در ایران دارد، گفت: نوآوری نداریم، کشورهای غربی از داستان‌های فولکلوریک ما اقتباس و رمان‌ها می‌نویسند، در حالی که خودمان در این زمینه منفعلانه عمل می‌کنیم.
مدیرمسوول، سردبیر و صاحب امتیاز نشریه‌ی «فرهنگ مردم» در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، درباره‌ی چالش‌هایی که مطالعه در حوزه‌ی «فرهنگ مردم» با آن روبه‌رو است، اظهار کرد: تا کنون دانشکده‌ای که متولی رشته‌ی فرهنگ مردم باشد، در ایران وجود نداشته است. فعالیت‌هایی هم که تا کنون در این حوزه ‌شد‌ه‌، بیشتر سلیقه‌ای بوده است تا علمی. مطالعه‌ی «فرهنگ مردم» هنوز در ایران آکادمیک نشده، بیشتر مطالعاتی که اغلب فعالان حوزه‌ی فرهنگ مردم انجام می‌دهند، بین مردم‌شناسی و فرهنگ مردم است.
او ادامه داد: یکی از چالش‌های این حوزه، بحث بر سر واژه‌ی مردم‌شناسی و انسان‌شناسی است که تا کنون به جایی نرسیده است و در این چالش، بحث میان حد و مرز بین فولکلور و انسان‌شناسی مطرح می‌شود. هر کسی هم که به این بحث وارد می‌شود، ادعایی دارد و معتقد است چیزی که می‌گوید درست است. سابقه‌ی مطالعات مردم‌شناسی در ایران به حدود 60 تا 70 سال می‌رسد، ولی به‌خاطر وجود مشکلاتی که غالبا نیز سلیقه‌ای هستند به‌جای علمی، این رشته رشد لازم را نکرده است.
عضو «انجمن بین‌المللی قصه» درباره‌ی چالش‌هایی که رشته‌ی مردم‌شناسی در ایران با آن روبه‌رو است، اظهار کرد: چالش‌های اعتقادی در علم مردم‌شناسی یکی از چالش‌های بسیار مهم این علم است که مردم‌شناسان با آن روبه‌رو هستند. مردم‌شناسان گاهی نمی‌توانند به بعضی مطالعات مردم‌شناسی وارد شوند که دیواره‌های مشترکی با آیین‌ها و برخی مناسک مذهبی دارد.
این پژوهشگر حوزه‌ی قصه‌ی فولکلوریک افزود: نکته‌ی بسیار مهم آیین‌ها و آداب در حوزه‌ی مردم‌شناسی این است که وقتی در برابر جوامع مختلف به‌نمایش درمی‌آید و در معرض قضاوت قرار می‌گیرد، اگر نتوان آن‌طور که باید، شایست‌ها یا ناشایست‌های خود را توجیه کند، فاجعه‌آفرین است. در سفری که سال 1998 به آلمان داشتم، به موسسه‌ی مردم‌شناسی رفتم و با یکی از ایرانیان فعال در زمینه‌ی فرهنگ گفت‌وگو کردم، متوجه شدم بعضی عقاید و اجرای بعضی آداب و رسوم ممکن است بین مردم جوامع مختلف چالش ایجاد کند.
وکیلیان اظهار کرد: گویا فیلمی از یکی از مراسم «شترکشان» در ایران برای مردم‌ آلمان پخش شد که مورد انتقاد آن‌ها قرار گرفت و از طرف تماشاگران آلمانی اجرای چنین مراسمی توجیه‌ناپذیر بود. همچنین به‌خاطر پخش این فیلم، تا مدت‌ها ایرانی‌ها در آلمان مجبور بودند خودشان را از مردم پنهان کنند!
او بیان کرد: البته برخلاف این موضوع هم صادق است؛ مثلا ممکن است مراسمی در فرهنگ مردم آلمان وجود داشته باشد که برای ما عجیب به‌نظر برسد یا با فرهنگ ما مغایرت داشته باشد. در این زمان باید به این فکر کرد که با چنین موضوعی چه کار می‌توان کرد؟ مردم‌شناسان چگونه با این موارد می‌توانند برخورد کنند؟ علما و دانشمندان مذهبی چگونه با این مراسم می‌توانند برخورد کنند؟ البته در غرب آزادی‌هایی وجود دارد مبنی بر این‌که آن‌ها می‌توانند همه‌چیز را بررسی کنند و 90 درصد مشکلات مردم‌شناسی در آنجا حل شده است. آن‌ها پذیرفته‌اند که آیین‌ها را صرفا در همان وضعیت آیینی خود بپذیرند و برای آن، توجیه علمی داشته باشند.
مدیرمسوول و سردبیر فصلنامه‌ی «فرهنگ مردم» گفت: ما ملتی هستیم که در آیین‌ها و سنت‌های خود زندگی می‌کنیم؛ ولی ضروری ندیده‌ام که در حوزه‌ی مردم‌شناسی، فرهنگ مردم و جامعه‌شناسی آن‌گونه که باید این مسائل را نقد و بررسی کنیم. بعضی آیین‌ها برای ما مقدس هستند، ولی اگر کسی از بیرون به فرهنگ ایران وارد شود و بسیاری از آن‌ آیین‌ها را بررسی کند، برایش چالش‌برانگیز می‌شود. اگر مردم‌شناسان بخواهند بسیاری از آیین‌ها را بررسی کنند ممکن است با گروه‌هایی دچار چالش شوند، ولی در غرب چنین نیست و با توجیه علمی و غیرعلمی، آیین‌ها را صرفا به‌عنوان یک آیین‌ بررسی می‌کنند
وکیلیان توضیح داد: مردم‌شناسان در ایران و کشورهایی که مدرن نیستند، با این مشکلات روبه‌رو هستند، یا باید با این مشکلات مدارا کرد یا مجتهدان و دانشگاهیان بررسی‌های لازم را انجام دهند تا معلوم شود که اگر بخواهیم در این زمینه‌ها کار انجام دهیم، چطور می‌توانیم با این مسائل برخورد کنیم؟ این موضوع به بررسی دقیق نیاز دارد. باید ببینیم آیا می‌توانیم مردم‌شناسی ایرانی و اسلامی داشته باشیم تا بتوانیم حوادث و مسائل را تجزیه و تحلیل کنیم؟ بعید می‌دانم بتوانیم با نظریه‌های غربی، آیین‌های مذهبی خود را تحلیل کنیم و براساس تئوری‌های جهانی، آداب و رسوم خود را در دسترس مردم جهان قرار دهیم.
او همچنین بیان کرد: ما باید علوم کشورهای دیگر را مطالعه کنیم و بعد با استفاده از دانش آن‌ها، نظریه‌های خود را ارائه کنیم تا این رشته رشد کند، وگرنه از اینجایی که هستیم فراتر نخواهیم رفت. البته مشکلات و موانع فقط مخصوص رشته‌ی مردم‌شناسی نیست، در ایران غالبا رشته‌های علوم انسانی با مشکل رو‌به‌رو هستند. مثلا به ادبیات که وارد می‌شویم، وقتی به ادبیات نو شامل شعر نو، ادبیات داستانی نو و ... می‌رسیم، می‌بینیم موانع مهمی وجود دارد، مهم‌ترین بخش ادبیات ما، ادبیات کهن است. البته ادبیات کهن، فاخر است، ولی نمی‌تواند تمام نیازهای ما را برطرف کند. مثلا حافظ نمی‌تواند پاسخگوی همه‌ی نیازهای ادبی ما باشد.
این پژوهشگر مردم‌شناس در حوزه‌ی ادبیات و قصه، توضیح داد: در بیشتر مواقع، چارچوب‌هایی برای خودمان تعریف می‌کنیم که اگر کسی پایش را از این چارچوب‌ها بیرون بگذارد، نمی‌تواند کار کند. در ادبیات نوین مانند داستان کوتاه، رمان و ... مشکل داریم و این‌ها مسا‌ئلی است که باید حل شود. در غیر این صورت، در حوزه‌ی ادبیات پیشرفت نخواهیم کرد و جوانان‌مان به سمت رمان‌های خارجی می‌روند که نه می‌توانند مشکلات ما را مطرح کنند و نه قادرند آن‌ها را حل کنند. باید بازنگری بدون تعصب در کل رشته‌های علوم انسانی انجام شود تا نیازهای جهانی و ملی کشور خود را خودمان بتوانیم برطرف کنیم.
عضو انجمن بین‌المللی قصه اظهار کرد: سال 2004 کنگره‌ی بزرگ هزار و یک شب با همکاری چهار کشور آلمان، ژاپن، ایتالیا و فرانسه برگزار شد، در حالی‌ که یک نفر ایرانی هم در آن حضور نداشت. با توجه به این‌که معتقدیم منشأ هزار و یک شب، «هزار و یک افسان» ایرانی است. شرکت نکردن ایران در این کنگره جای سوال دارد. وقتی متوجه این موضوع شدم، اعتراض کردم و از یکی از مسوولان کنگره شنیدم که درست است هزار و یک شب زاییده‌ی «هزار و یک افسان» است، ولی کسی در ایران حتی یک مقاله‌ی پژوهشی نیز درباره‌ی هزار افسان ننوشته است. همان تعداد مقاله‌ای هم که وجود دارد ترجمه و به‌هم وصل‌شده‌ی کتاب‌ها و مقالات غربی است. در نتیجه، حضور فعال ایران در این کنگره ممکن نشد.
وکیلیان ادامه داد: درست است که هزار افسان مال ماست، ولی تا کنون برای آن چه کرده‌ایم؟ امروز می‌بینیم که هزار و یک شب برای مردم عرب شده است و آن را در قالب «شب‌های عربی» عرضه می‌کنند، در صورتی که اولین ترجمه‌های هزار و یک شب در دوره‌ی ناصرالدین‌شاه در ایران انجام شد. از نظر تجزیه، تحلیل و تحقیقات درباره‌ی هزار و یک شب، صفر هستیم. باید بنشینیم و برای خود راهی پیدا کنیم و براساس آن، با جهان تبادل نظر کنیم.
او همچنین گفت: امروز می‌بینیم غربی‌ها از بسیاری از داستان‌های ایرانی اقتباس می‌کنند و رمان می‌نویسند مثلا رمان‌ خارجی «کیمیاگر» اثر «پائولو کوئیلو» در داستان‌های ایرانی ریشه دارد، ولی خودمان این قصه‌ها را به‌روز نمی‌کنیم و قصه‌های غربی را ترجمه می‌کنیم و بعد هم خوشحالیم که این کتاب تیراژ بالایی دارد، در حالی که تیراژ کتاب ترجمه‌شده برای ما چندان اهمیت ندارد. در حوزه‌ی ادبیات نو، هیچ کار جهانی چشمگیری نداریم، کنکاش، دقت و نوآوری نداریم، حتی واژه‌ی «نوآوری» در فرهنگ ما تابو است. در حالی که از نظر من، نوآوری خوب و مفید هم می‌شود انجام داد.
   1392/10/28 08:29    تعداد بازدید :  1537


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
تعداد بازدید : 1537
5.5/10 (تعداد آرا 10 نفر )